Skąd bierze się dolina niesamowitości?

Skąd się bierze dolina niesamowitości? Androidy, czyli roboty człowiekoształtne są atrakcyjniejsze dla człowieka niż zwykłe roboty, jednak tylko do pewnego momentu, w którym to człowiek rozpoznaje szczegóły rozróżniające jego gatunek od maszyn, właśnie wtedy pojawiają się u niego niekomfortowe uczucia jak choćby obrzydzenie i wstręt. To zjawisko nosi właśnie nazwę doliny niesamowitości. Ale skąd się ono bierze?

Dlaczego człowiek odczuwa dolinę niesamowitości?

Podobne odczucia żywimy, gdy patrzymy na klony, o czym pisałam we wcześniejszym wpisie o efekcie dewaluacji klonów. Dzisiaj, powołując się na artykuł, który ukazał się w magazynie „Perception” postaram się wyjaśnić Ci, skąd dokładnie pochodzi ten dyskomfort. O badania na ten temat pokusili się naukowcy z Emory University. Wang Shensheng, doktor psychologii, wraz ze swoim zespołem doskonale znali już zagadnienie doliny niesamowitości. Wiedzieli, że gdy człowiek widzi podobnego do niego robota, natychmiast posądza go o posiadania umysłu. Poczucie, że robot może mieć umysł wywołuje u niego dolinę niesamowitości. Z takiego założenia wychodziło wielu naukowców, zanim Wang i jego zespół nie wyprowadzili ich z błędu.

„Odkryliśmy, że jest odwrotnie. Pierwszym krokiem nie jest przypisanie umysłu androidowi, ale jego odczłowieczenie poprzez usunięcie idei, że posiada on umysł, co prowadzi do doliny niesamowitości. Zamiast jednorazowego procesu, mamy proces dynamiczny” – zauważa badacz.

Takie spostrzeżenie ma znaczenie zarówno dla osób projektujących androidy, ale i ludzi, którzy mogą mieć z nimi do czynienia.

„Roboty coraz częściej wkraczają do naszego społeczeństwa – od edukacji po opiekę zdrowotną. To, jak je postrzegamy i jak się do nich odnosimy jest ważne zarówno z punktu widzenia inżynierów, jak i psychologów” – mówi Wang.

Do tego dochodzi jeszcze kwestia postrzegania twarzy.

„Sednem jest pytanie, co widzimy, gdy patrzymy na twarz. Jest to prawdopodobnie jedno z najważniejszych pytań w psychologii. Umiejętność postrzegania umysłu innych jest podstawą relacji międzyludzkich” – dodaje Philippe Rochat, który był współautorem badań.

Zobacz: Sztuczna inteligencja jest w stanie rozszyfrować, jaka twarz Ci się podoba

dolina niesamowitości przyczyny

Jak wyglądały badania nad doliną niesamowitości?

Badania, które przeprowadził zespół naukowców z Emory, miały pomóc w zrozumieniu mechanizmów powodujących niezdolność rozróżnienia ludzi i maszyn. Dodajmy, że ta tzw. ślepota umysłowa ma miejsce u osób ze skrajną postacią autyzmu albo z zaburzeniami psychotycznymi.

Zjawisko antropomorfizmu, czyli nadawania ludzkich cech przedmiotom i zjawiskom jest dosyć powszechne np. widzimy twarze w chmurach. Tak samo może zdarzyć się, że nadajemy ludzkie cechy maszynom jak samochód czy komputer. Jednak proces ten nie powoduje doliny niesamowitości. Dlatego też badacze stwierdzili, że przy oglądaniu robotów dochodzi do całkiem innego procesu. Jednak, żeby go odkryć konieczne były eksperymenty.

By rozdzielić potencjalną rolę percepcji i dehumanizacji w dolinie niesamowitości naukowcy pokazali uczestnikom trzy rodzaje obrazów:

  • ludzkie twarze,
  • mechaniczne wyglądające roboty,
  • roboty z twarzami przypominającymi ludzkie twarze.

Następnie poproszono badanych o ocenienie obrazów pod kątem „żywotności”. Czasy ekspozycji grafik były systematyczne zmieniane. Okazało się, że postrzeganie animacji zmieniało się wraz ze zmianą długości ekspozycji w przypadku androidów, ale nie w przypadku robotów wyglądających na roboty czy prawdziwych ludzkich twarzy. Po około 400 milisekundach od wystąpienia bodźca – tutaj ekspozycji obrazu – człowiek zaczyna rozróżniać twarze.

W kolejnym eksperymencie badacze zmieniali zarówno czas ekspozycji, jak i widoczność szczegółów w obrazie. Prezentację animacji zaczynali od minimalnego szkicu cech, a kończyli na rozmytym obrazie. Tym razem okazało się, że usunięcie szczegółów z obrazów twarzy androidów zmniejszało poczucie niesamowitości.

Badania Wanga i jego zespołu sugerują, że na pierwszy rzut oka antropomorfizujemy androida, ale w ułamku sekundy orientujemy się, że to robot i natychmiast go dehumanizujemy. Spadek wiarygodności postrzeganego obrazu przyczynia się do powstania doliny niesamowitości.

Źródło: https://neurosciencenews.com/human-robot-uncanny-valley-17003/

dolina niesamowitości przyczyny
Diana Nowek

Jestem profilerem behawioralnym oraz badaczem komunikacji niewerbalnej. Od wielu lat prowadzę firmę szkoleniowo-doradczą o nazwie Institute of Nonverbal Communication, w ramach której prowadzę badania z użyciem technologii biosensorycznych.

Share this post